Wat Mieke Vogels nog van Spirit kan leren
Mieke Vogels zegt geen vragende partij te zijn voor samenwerking met Spirit (DM, 2 januari 2008). Zij ziet vooral ideologische redenen: “Ik weet eigenlijk niet wat ik met dat links-liberale verhaal aan moet. Ik wil weleens zien wat dat in de 21ste eeuw betekent. Is dat trouwens niet samen met paars ter ziele gegaan?” En verder: “Wij zijn geen links-liberalen, minder dan ooit zelfs.” Van een partijleidster kan natuurlijk niet verwacht worden dat zij haar partijprogramma in de plaats stelt van een ander, maar de categorieke afwijzing van Mieke Vogels doet vragen rijzen. Zijn groen en links-liberaal tegengestelde begrippen?
Laten we even boven de Moerdijk kijken. In 2004 zei daar iemand: “Wij zijn de laatste links-liberale partij.” Aan het woord is niet iemand van D66, maar wel Femke Halsema van… GroenLinks. Later gaf haar partij nog een interessant boekje uit onder de titel ‘Vrijheid eerlijk delen’. Daarin wordt betoogd dat vrijheid ook een links begrip kan en moet zijn. Halsema schrijft onder meer in het nawoord dat haar partij te lang de voorkeur heeft gegeven aan “bevoogdende staatsarrangementen”. Zij stelt vast dat de zwakkeren net voordeel doen bij meer flexibilisering op de arbeidsmarkt en ziet in persoonsgebonden budgetten in de zorg een middel dat zowel tot meer welzijn als meer autonomie leidt. De welvaartsstaat mag volgens haar geen afhankelijkheid en inactiviteit stimuleren.
Centraal voor Femke Halsema staat emancipatie. Ze bestrijdt de gedachte dat individualisme gelijk zou staan met consumentisme of egoisme. Veel progressieve realisaties, zoals het homohuwelijk, zijn uit een ontvoogdingsgedachte ontstaan. Ze pleit inzake milieupolitiek voor een praktisch idealisme in plaats van het moralisme van het ‘geheven vingertje’. Geen symboolpolitiek tegen de 4×4 in de stad dus, maar bijvoorbeeld wel voorstellen om het belastingstelsel te vergroenen. GroenLinks argumenteert vanuit een progressief vrijheidsideaal ook tegen het beknotten van burgerrechten, bijvoorbeeld inzake terrorismebestrijding maar ook bij maatregelen van zogenaamde inburgering. Daarin verschilt GroenLinks trouwens van die andere linkse partij, de Nederlandse SP, die er een veel conservatievere cultuuropvatting op na houdt.
Maar de politieke wind waait voor de Vlaamse groenen dus duidelijk niet uit het Noorden. Mieke Vogels verengt het links-liberalisme, waar overigens Spirit zeker het patent niet op heeft, ten onrechte tot ‘paars’ als coalitie of de actieve welvaartsstaat, dat in feite een concept is uit de nieuwe sociaal-democratie. Het kan onwetendheid zijn, maar het is inderdaad bon ton om te zeggen dat links-liberalisme passé is. Nochtans zal de cruciale uitdaging van de eeuw zijn of mensen nog in staat zullen zijn richting te geven aan hun leven. In de steeds complexer wordende samenleving lijken immers enkel conservatieve politici in allerlei vormen nog een antwoord te formuleren. Meer normen en waarden, zegt de rechterzijde, terwijl de linkerzijde bescherming zoekt bij meer staat en behoud van verworven rechten.
Er is nood aan een politieke stroming die opkomt voor het individu en zijn of haar mogelijkheid om verantwoordelijkheid voor zichzelf en anderen op te nemen. De hamvraag is uiteindelijk niet of we meer of minder staat nodig hebben, maar wel hoe we ieder individu kansen kunnen geven om een gelukkig leven te leiden. Dat vereist ook meer politieke vrijheid, omdat het individu ook via de democratie en het brede middenvloed invloed moet kunnen uitoefenen. Links-liberalen benadrukken in dat kader ook het belang van immateriële sectoren als onderwijs en cultuur, die vaak onderbelicht zijn in het biefstukkensocialisme of het economisch liberalisme. Maar van deze gedachtestroom wil de Groen!-voorzitter naar eigen zeggen dus “minder dan ooit” weten.
Het is jammer dat de Vlaamse groenen inhoudelijk vooral hun heil lijken te zoeken bij Ecolo, communautair programma incluis, wat overigens nog de reden is van een ander bezwaar tegen Spirit. Ook hier mist Groen! de Europese trein. In Catalonië en Schotland staan groenen op de barricaden voor autonomie en in het Europees Parlement vormen groenen en democratische nationalisten zelfs samen een fractie. De vraag is dus niet of ecologisme en links-liberalisme raakpunten hebben, maar wel of de Vlaamse groenen hun vastgeroeste gedachten kunnen verlaten. Mieke Vogels hoopt dat er in 2008 weer over inhoud kan worden gesproken. Ze heeft gelijk, maar ze zal dat doel niet bereiken als ze het links-liberalisme negeert als een waardevolle factor in het progressieve spectrum dat al genoeg in de verdrukking zit.